fbpx
    • Մշակույթ Vnews

      Մշակութային նորություններ Հայաստանից և աշխարհից

Հարցազրույց. Կարպիս Փաշոյան

Մշակույթի, դրա մասին մեր պատկերացումների և ոլորտում առակ խնդիրների ու ձեռքբերումների մասին զրուցել ենք
պատմաբան, լրագրող Կարպիս Փաշոյանի հետ։

Սկզբի համար նախ փորձենք հնարավորինս սեղմ բանաձևել. ի՞նչ է մշակույթը։

– Մարդու միջավայրը, այսինքն այն, ինչ մենք կանք։

Տարիներ շարունակ խոսվում է Հայաստանում մշակույթի և մշակութային կյանքի վերածննդի անհարաժեշտության մասին։ Ինչո՞վ է դա պայմանավորված և ինչո՞ւ չի լինում այդ վերածնունդը։

– Մշակույթի վերաբերյալ մեր պատկերացումները չափազանց քաղքենի են: Այսինքն, մշակույթ ասելիս մենք պատկերացնում ենք ինչ-որ բարձր ու անհասանելի տիրույթ, որը անպայման անցյալում է ու նորից պետք է վերածնվի: Իրականում այդպես չէ:

Պատճառն այն է, որ մարդիկ շփոթում են արվեստն ու մշակույթը: Բայց իրականում մշակույթը շատ ավելի լայն հասկացողություն է և չի սահմանափակվում միայն սիմֆոնիաներով, կտավներով ու պոեմներով: Մշակութային միջավայրը մարդու կամ մարդկանց ուղիղ արտացոլանքն է, ինչպիսին է մարդը, այդպիսին էլ կլինի նաև մշակույթը: Վերածննդի մասին խոսելն իմ համոզմամբ անլուրջ է, քանի որ վերստեղծելու ճիգերն էլ են ապարդյուն: Ներկայումս մենք պետք է մտածենք ավելի շուտ ստեղծելու մասին, պետք է նոր մարդ ստեղծենք, որպեսզի դրա հետ զուգահեռ ստեղծվի նաև նոր մշակութային միջավայր: Խոսքը 21-րդ դարի մարդու մասին է: Այսինքն մենք պետք է ապահովենք մարդու սրընթաց անցումը 19-րդ դարից դեպի 21-րդը:

Ի՞նչ անել դրա համար կամ ի՞նչ չանել։

– Պատճառների պատճառը կրթությունն է: Փոխել կրթական համակարգը՝ համապատասխանեցնելով այն դարաշրջանի պահանջներին: Ներհայկական միջավայրի ամենաառաջնային հարցադրումը պետք է լինի հետևյալը. Ինչպե՞ս կազմակերպել որակյալ ու արդյունավետ հանրակրթություն:

Վերջին տասնամյակում Հայաստանում մշակութային արժեքներ ստեղծվե՞լ են։ Կենցաղից սկսած մինչև արվեստ, երաժշտություն, կինո՝ բոլոր ոլորտները ներառյալ։ Եթե այո, ապա մի քանի օրինակ։

Իհարկե ստեղծվել են: Մարդը օժտված է ստեղծելու և արարելու բացառիկ ունակությամբ, այսինքն որտեղ մարդ կա, այնտեղ էլ օրինաչափորեն պետք է լինի արժեք ստեղծելու բնական հակվածություն: Սա բնորոշ է բոլոր հանրույթներին և հայ հանրույթը այդ տեսանկյունից բացառություն չէ: Մշակութային տեսանկյունից ամենամեծ ձեռքբերումներից մեկն այն է, որ հայաստանցիները աստիճանաբար կտրվում են նահապետական կյանքի արխայիկ պատկերացումների շրջանակից: Մարդը աստիճանաբար կարողանում է իր մեջ ուժ գտնել, հրաժարվել վնասարար ադաթերից ու գնալ ազատության հետևից: Սա չափազանց դանդաղ գործընթաց է, բայց արդեն իսկ անկասելի:

Արվեստի տեսանկյունից նույնպես որոշակի տեղաշարժեր կան: Մասնավորապես օրինակներ կարող եմ բերել գրականությունից: Հայաստանում ապրում ու ստեղծագործում են այնպիսի գրողներ, ինչպիսիք են Վիոլետը Գրիգորյան, Արամ Պաչյանը, Կարեն Անտաշյանը: Նրանք իսկապես լուրջ գործեր են ստեղծել, որոնց հայ հանրույթը դեռևս վերադառնալու ու վերարժևորելու առիթներ կունենա: Հասկանալի է, արվեստի տեսանկյունից մենք դեռևս մեծ պայթյուն չենք կարող արձանագրել: Ցավոք սրտի մենք գաղափարական տեսանկյունից դեռևս շարունակում ենք պրովինցիալ լինել ու ապրում ենք եվրոպական ինչ-որ պերիֆերիայում, որտեղ արժեքները ամենավերջինն են տեղ հասնում: Ինձ թվում է առաջին հերթին հենց այս արգելքը պետք է հաղթահարենք ու դուրս գանք ավելի լայն տարածություն. խոսքը գաղափարական տարածության մասին է:

 Եթե կրկին անդրադառնանք մշակույթի ոլորտներին, որո՞նք են, որ ամենաշատը «խնամքի» անհրաժեշտություն ունեն թե՛ պետության, թե՛ հանրության կողմից։

– Պետական խնամքը որպես վերջնական արդյունք փոխակերպվում է ցենզուրայի: Այսինքն պետք է շատ զգույշ լինենք ու կոնկրետ սահմաններ գծենք: Բոլոր ոլորտներն էլ խնամքի կարիք ունենք, գրականությունից մինչև օպերա ու բալետ, թատրոնից մինչև կենցաղ և այսպես շարունակ: Պետությունը պետք է ոչ թե փորձի տնօրինել ոլորտներն այդ, այլ սահմանի այնպիսի խաղի կանոններ, որոնց ներգոծության պայմաններում զարգացում կարձանագրվի:

Բայց միևնույն է, ես լավ չեմ հասկանում, թե ինչ է խնամքը: Խնամքի արդյունքում պարտադիր չի արժեք ստեղծվի, միգուցե ոչ էլ ստեղծվի: Հիվանդ ու մահացող մարդուն որքան ուզում ես խնամի, միևնույնն է չի ապրելու: Արժեք ստեղծելու համար ուրիշ խթան է պետք:

Վերջում  փոքր բլից։ Վերջիվերջո ի՞նչ է դիտում, լսում ու կարդում Կարպիս Փաշոյանը։

Իմ նախընտրությունները միանշանակ չեն՝ Շոստակովիչից ու Սվիրիդովից մինչև ռուսական ռոք ու բրազիլական sepultura, ֆիլմեր այդքան հաճախ չեմ դիտում, բայց շատ եմ սիրում Քրստոֆեր Նոլանի ֆիլմերը:

Գեղարվեստական գրքերից հոգնել եմ, հատկապես վեպերից: Հիմնականում հրապարակախոսական, քաղաքական էսսեներ, հոդվածներ եմ կարդում ու մասնագիտական գրքեր: Էս պահին ապրում եմ Միշել Ֆուկոյի աշխատանքներով:  Եվ չմոռանամ Հաննա Արենդթին:

Զրուցեց Մհեր Թարոյանը

 


Եթե հայտնի բրենդները անիմե-կերպարներ լինեին

Տյոմը՝ իր և «Նոր ալիք 2019»-ի մասին

Զրուցեցինք դերասանուհի Նարինե Պետրոսյանի հետ

Արշիլ Գորկի. Լավագույն նկարները

3D դաջվածքներ, որ չափազանց իրական են թվում

Ես Մհեր Արշակյանն եմ…

Զրուցեցինք ֆոտոլրագրող Անուշ Բաբաջանյանի հետ

Զրուցեցինք «Քաոս» հեռուստասերիալի ռեժիսոր Հայկ Կբեյանի հետ

Կարավաջոյի` ձեղնահարկից գտնված կտավն աճուրդի կհանվի

Տեսնել Ռեմբրանդի կտավները՝ նոր մահանալ

Նկարիչն իր կտավները Ֆրանսիայի փողոցներում է ցուցադրում

Արվեստի Եզրագծերը. Անդրե Ժիդ

Ռուբենս՝ «Ապստամբ հրեշտակների ընկնելը». Կտավ, որը փորձեցին ոչնչացնել

Թանգարան սելֆիի սիրահարների համար (լուսանկարներ)

Սելֆի, որի արդյունքում վնասվել են Դալիի և Գոյայի կտավները

Քարերը վերածվում են ափիդ մեջ տեղավորվող կենդանիների (լուսանկարներ)