Զրուցեցինք Էդգար Բաղդասարյանի հետ - VNews
    • Մշակույթ Vnews

      Մշակութային նորություններ Հայաստանից և աշխարհից

Զրուցեցինք Էդգար Բաղդասարյանի հետ

Այս անգամ զրուցել ենք սիրված ռեժիսոր և սցենարիստ Էդգար Բաղդասարյանի հետ:

 Պարոն Բաղդասարյան, մի փոքր կպատմե՞ք Ձեր մասին, ի՞նչն է Ձեզ բնութագրում:

Հմ (մտածում է), ես կարծում եմ, որ մեզ ամեն ինչն էլ բնութագրում է՝ սկսած հագուստից վերջացրած մարդկանց հետ շփումից:
Որպես ռեժիսոր շատ պահանջկոտ եմ  և առաջին հերթին ինքս իմ հանդեպ: Իրականում բնավորությանս այս գիծը միշտ խնդիրներ է առաջացնում, քանի որ եթե պահանջկոտ ես, սկսում ես մյուսներից էլ պահանջել, իսկ դա ոչ բոլորին է դուր գալիս, թեպետ այս տեսակ խնդիրներ ավելի շատ երիտասարդ տարիքում էին առաջանում, իսկ հիմա պատկերն այլ է:

Ինչպե՞ս ստացվեց, որ ընդունվեցիք Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտ, բայց դարձաք ռեժիսոր:

Ես տասնհինգ ու կես տարեկանում եմ դպրոցս ավարտել, իսկ առաջին սիրողական ֆիլմս տասնվեցում եմ նկարել: Անկեղծ ասած, այն ժամանակ բավականին մեծամիտ էի: Էգոյիս հետ պատերազմը 16-17 տարեկանում սկսվեց և ավարտվեց 40-ից հետո: Այն սկսվեց այն բանից հետո, երբ հասկացա, որ թշնամիս ներքին է, այլ ոչ թե արտաքին, մեծամիտ 16-ամյա երիտասարդ էի, որը ցանկանում էր Բուլգակովի «Մորֆի» պատմվածքն էկրանավորել, պատրանքներով էր ապրում, բայց մի շատ հետաքրքիր դեպք եղավ: Երևանում, Նալբանդյան փողոցի վրա կինոսերների ակումբ կար, ղեկավարն էլ Արման Մանարյանն էր: Երբ «Մորֆին» ցույց տվեցի նրան, Մանարյանն այն գետնին հավասարեցրեց: Թե՛ մոնտաժի, թե՛ նկարահանման տեսանկյունից այն  քննադատվեց: Աչքերս արցունքներով ողողված տուն եկա, բայց ներսիս ձայնն ասում էր, որ ինչ էլ լինի հասնելու եմ ուզածիս և ռեժիսոր եմ դառնալու: Տարիներ անց, երբ արդեն Մանարյանի հետ մտերիմ էի, պատմեցի նրան այս պատմությունը, հետաքրքիր է՝ նա չէր հիշում : Ասում էի. «Արման Խրիստոֆորովիչ, իսկ եթե իմ փոխարեն մի թույլ մարդ լինե և գնար կամուրջից ցած նետվեր»: Ինձ ասաց. «Ինչպես կարող էի նման բան անել»: Մի խոսքով, նա չէր ցանկանում հավատալ (ժպտում է):

 

Եթե մարդուն կտրես բարձր արվեստից, կունենաս մշակութային դեգեներատ:

 

Ինչ վերաբերում է Անասնաբուժական ինստիտուտին, մայրս ոչ մի կերպ չէր համակերպվում այն մտքի հետ, որ ես՝ 16-ամյա պատանիս  պետք է գնամ Մոսկվա ՎԳԻԿ-ում (ВГИК) սովորելու: Նա վստահ էր, որ այլևս հետ չեմ գա և կկործանվեմ: Բանակի խնդիր էլ ունեի, և ինձ ստիպողաբար բժշկական կրթության էին պատրաստում, բայց ես վստահ էի, որ վաղ թե ուշ, զբաղվելու եմ կինեմատոգրաֆով: Այնպես ստացվեց, որ բժշկական ինստիտուտի մեր ծանոթին աշխատանքից ազատեցին և այդ առարկաներով ես միայն Անասնաբուժական ինստիտուտ կարող էի  ընդունվել: Ինստիտւտի տարիներին մի քանի անգամ փորձել եմ դուրս գալ այնտեղից, մի քանի անգամ էլ ինձ հեռացրել և նորից հետ են ընդունել, քանի որ ցանկություններս լրիվ ուրիշ էին և ես չէի սովորում (ժպտում է): Բանակ, այնուամենայնիվ գնացի, և երբ վերադարձա, մայրս համոզվեց, որ ինձ՝ռեժիսոր դառնալու մտքից ոչ ոք ետ չի պահի: Հիշում եմ՝ մայրս նույնիսկ անհաջողակ ռեժիսորների էր տուն բերում, որ մտափոխվեմ, իսկ ես ցինիկորեն ասում էի, որ եթե լավը լինեին, ստվերում չէին մնա (ժպտում է): Անպայման ուզում եմ նշել, որ իրականում ամեն ինչի համար մորս եմ պարտական. նա իմ՝ որպես մարդ ձևավորման մեջ շատ մեծ լումա ունի:

Այժմ կինոյից խոսենք: Ձեզ ավելի հոգեհարազատ են վավերագրական, թե՞ գեղարվեստական ֆիլմերը:

Վավերագրական կինոյի հետ առհասարակ ոչ մի կապ չունեմ, թեպետ երկու ֆիլմ նկարահանել եմ, իսկ այժմ երրորդի վրա եմ աշխատում, բայց ես ինձ վավերագրող չեմ համարում: Ու քանի որ խոսք բացվեց ասեմ, որ մենք լավ վավերագրական դպրոց ունենք, այսինքն՝ հայաստանյան իրականության մեջ վավերագրական կինոն խնդիր չունի՝ խնդրահարույց է խաղարկայինը:
Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե ինչու ես ինձ վավերագրող չեմ համարում, ասեմ՝ և՛  «Արարատից Սիոն», և՛ «Սուրբ ծեսերի երկիրը» ֆիլմերը կարելի է ասել, որ խաղարկային են, ուղղակի առանց դերասանների: Ասում էին վավերագրական կինոյում այս կամ այն բանը չի կարելի օգտագործել, ես էլ պատասխանում էի, որ արվեստում «չի կարելի» արտահայտությունը չի գործում, պարզապես մեկին կարելի է, մյուսին՝ ոչ: Մի խոսքով, այդ երկու ֆիլմերս էլ, բառի բուն իմաստով, վավերագրական չեն, դրանք խաղարկային կառուցվածք ունեն:

Պարոն Բաղդասարյան, իսկ լավ խաղարկային ֆիլմեր ունե՞նք:

Գիտես ցավն ինչումն է՝ խաղարկային լուրջ ֆիլմերը, որոնք պահանջում են խորքային իմաստների ընկալում, մետաֆորիկ լեզու, ամբիվալենտություն, այլ գեղարվեստական նյուանսներ, այսօր դժվար ընկալելի են: Դժվար ընկալելի չեն միայն մակերեսային գործերը, որոնք մտածելու տեղիք չեն տալիս: Երբ ֆիլմն ինտելեկտուալ և հոգևոր բեռ է դնում մարդու ուսերի վրա և համապատասխան աշխատանք է պահանջում, մարդը հաճախ վանում է այդ տեսակ գործը, մեղադրելով ռեժիսորին, մինչդեռ ինքն իրեն պետք է մեղադրի:

 

Մենք պետք է փրկենք խաղարկային կինոն:

 

Հիշում եմ, մոտ  20 տարի առաջ մի դեպք եղավ: Հայաստանում կինոփառատոն էր, և դրա շրջանակներում ցուցադրվում էր Ժան Լյուկ Գոդարի «Ալֆավիլ» ֆիլմը: Դահլիճից դուրս եկավ մի զույգ և բարձր գոռաց, որ ֆիլմի ռեժիսորն ապուշ է: Այսինքն, նրանց մտքի ծայրով անգամ չանցավ, որ ապուշն իրենք են:
Գիտես, ես հիշում եմ՝ 14 տարեկանում  Անտոնիոնի էի դիտում և խելագարվում այն մտքից, որ ոչինչ, բացարձակապես ոչինչ չէի հասկանում, բայց ինտուիցիաս ասում էր, որ նա հանճար է: Ի տարբերություն Գոդարին ապուշ անվանող մարդկանց, ես հասկանում էի, որ  խնդիրն իմ ներսում է, և ես սկսեցի զբաղվել այդ խնդրի լուծմամբ: Ես կրթեցի ինձ, և յուրաքանչյուր ուսանող պետք է զբաղվի ինքնակրթմամբ, պետք է զարգանա և պետք է հարստացնի իր ներքնաշխարհը:

Խաղարկային կինոյի խնդիրը որտեղի՞ց է բխում:

Շատ են խոսում հայկական կինոյի «Ոսկե դարից», իսկ ես կասեմ, որ վերջին 70 տարիների ընթացքում, եթե շատ խիստ չդատենք 7-8 լավ ֆիլմ է լույս տեսել, և ես կարծում եմ՝ սա կատաստրոֆիկ քիչ է: Մեր խնդիրը նաև նրանում է, որ մենք սիրում ենք ապրել անցյալով, դա մեր ազգային հատկություններից մեկն է և կարծում ենք, որ չի կարող ողջ ռեժիսորը, կողքովդ քայլող ռեժիսորը լավը լինել, նա պետք է մահանա, որ լավը կոչվելու իրավունք ձեռք բերի վերջապես: Այս տեսակ սխալ մտածողություն կա, հասկանո՞ւմ ես: Մենք կարծում ենք, որ 25, 30, 40, 50 տարեկան ռեժիսորը 60-70-ականների ռեժիսորների պես լավ ֆիլմ չի կարող նկարահանել: Իրականում այստեղ խնդիրը ուրիշ հարթության մեջ է, որը ես կկոչեմ ազգային հոգեբանություն, այսինքն դեռ ակտուալ է. «Գնա մեռի, արի սիրեմ» ասացվածքը:

Ուզում եմ շեշտել, որ խաղարկային կինոյի խնդիրներն ինստիտուցիոնալ մոտեցման կարիք են զգում և մեղավորը կրթական համակարգն է: Իմ կարծիքով երեխային երկու կարևոր փուլով պետք է կրթել: Նա պետք է կրթվի դպրոցում, խոսքը նաև դերասանական դպրոցի մասին է, այսինքն՝ մոտեցումները պետք է կարդինալ փոխվեն: Ամենայն լրջությամբ եմ ասում, ամերիկացի դերասանները մեզնից տաղանդավոր չեն, բայց դպրոցն ավելի լավն է: Շատ կոպիտ օրինակ բերեմ, Ամերիկայում դերասանին սովորեցնում են «անել», իսկ մեր դպրոցում՝ «ցույց տալ»: Ես ֆիլմի նկարահանման ընթացքում փորձում եմ փոխել այդ մտածողությունը, բայց դա հնարավոր է միայն այն դերասանների դեպքում, որոնք քեզ վստահում են:

 

Քանի դեռ չենք հաղթահարել նախանձը, ծանր է լինելու, այսինքն՝ ներտեսակային պայքարը պետք է վերափոխվի միջտեսակային պայքարի, հակառակ դեպքում պատկերը տխուր կլինի:

 

Ինձ մոտ մի դեպք եղավ, երբ տարիքով և կայացած դերասանի «ողնաշարը» ջարդեցի (ժպտում է), այսինքն՝ ներսի մատրիցան ես փոխում, որ ստանաս այն տեսակը, այն ռեֆլեկսիան, որը քեզ պետք է: Չեմ ցանկանում շատ մասնագիտական բաներ ասել, բայց այն պետք է ոչ թե վերբալ տեքստ արտաբերի, այլ հիմնվի ռիթմի վրա, զգա այն, և ունենա խաղընկերության զգացում, ինչը մեզ մոտ հաճախակի  բացակայում է: Գիտես, շատ քիչ դերասաններ կան, որ դառնում են անսամբլ, ավելի հաճախ պատահում է, որ գալիս ականջիս հարցնում են. «Ես լա՞վն էի»:  Ծիծաղելի է, ես էլ իրենց հարցնում եմ. «Իսկ եթե ֆիլմը վատը լինի, բայց դու լավը՝ քեզ դա կբավարարի՞»: Սա խոսում է այն մասին, որ այդ մարդը պարտությունն իրենը չի համարում: Սա խայտառակ վատ բան է խաղարկային կինոյի համար:

Մյուս վեկտոր-փուլը, որ պետք է փոխել՝ զբաղվել հանդիսատեսի դաստիարակությամբ, ընդորում մոր կրծքից արդեն պետք է նրան պատրաստել, պետք է ճաշակ ձևավորել: Իհարկե ես չեմ կարծում, թե կինոն պետք է ինտելեկտուալ ռեբուս լինի: Ես իմ ուսանողներին էլ եմ ասում, որ կինոն ոչ թե մասնագետների, այլ՝ իրենց ալտեր էգոյի համար նկարահանեն: Ստրավինսկուն հարցրել են, թե ում համար է երաժշտություն գրում: Նա էլ պատասխանել է, որ իր ալտեր էգոյի, այսինքն՝ նրա չափ պատրաստված հանդիսատեսի համար, հասկանո՞ւմ ես:
Սա կոչվում է մշակութային քաղաքականություն, այսինքն՝ ոնց անել, որ կրթական պրոցեսի հիմքում դրված լինի բարձր արվեստը: Եթե մարդուն կտրես բարձր արվեստից, կունենաս մշակութային դեգեներատ:

Պարոն Բաղդասարյան, ինչի՞ մասին է մեր այսօրվա կինոն:

Ես կասեմ, թե մեր կինոն ինչի մասին պետք է լինի: Այսօրվա մեր խաղարկային կինոն ունի խնդիր: Ես դոկումենտալի մասին էլ չեմ խոսի, քանի որ ամեն տարի մի քանի լավ դոկումենտալ ֆիլմեր են ստեղծվում, որոնք կարող ենք ցուցադրել լավ արտասահմանյան փառատոնների շրջանակներում: Մենք պետք է փրկենք խաղարկային կինոն:

Հիմնական խնդիրը նրանում է, որ սոցիալական տեսողության բացակայություն կա: Տեսե՞լ ես ուսանողների դիպլոմային աշխատանքների թեմաներն ինստիտուտում: Գերակշռում են ինքնասպանության թեմաները, և սա բխում է ինքնագիտակցությունից՝ պետք եմ ես այս աշխարհին, թե՝ ոչ, այսինքն իր մտահորիզոնը սեփական անձի և մի երեք մետրի շրջակայքում է: Բացի այդ շատ են նկարահանվում աղքատների, անապահովների մասին ֆիլմեր, բայց ուղղակի ներկայացնելով դրանք որպես փաստ, ինչը լրագրության գործառույթ է, այլ ոչ թե՝ կինոռեժիսորի: Վերջինիս դեպքում այն պետք է անցնի միջով և գեղարվեստական ընդհանրացում ստանա, և էլ չասեմ, որ առկա է նաև պատճառահետևանքային քաոս, այսինքն՝ դրանք տեղերով խառնված են: Սա մոտավորապես պատկերի 30 տոկոսն է, իսկ մնացած 70-ը զբաղված է կրկնօրինակմամբ, նրանք նմանակում են Տարանտինոյին, Գոդարին, Բերգմանին ևն:

Ուսանողներից մեկը ավարտական աշխատանքը ցանկանում էր ինձ մոտ պաշտպանել: Հարցրեցի, թե ինչ է ուզում նկարահանել, թեման նկատի ունեի: Ինձ ասում է. «Ցանկանում եմ Գոդարին միքսել Տարանտինոյի հետ»: Ես պարզապես ապշեցի, ասում եմ.«Բարմե՞ն ես, տղա ջան: Գոդարին տեսել ենք, Տարանտինոյին տեսել ենք, իսկ քեզ որտե՞ղ պետք է տեսնենք, դու ո՞վ ես»:

 

14 տարեկանում  Անտոնիոնի էի դիտում և խելագարվում այն մտքից, որ ոչինչ, բացարձակապես ոչինչ չէի հասկանում, բայց ինտուիցիաս ասում էր, որ նա հանճար է:

 

Մյուս կարևոր բանն այն է, որ ուսանողները պետք է ունենան կրիտիկական դատողություն, պետք է նրանց հանել նախապաշարմունքներից: Դու չես կարող քո հոր, պապիկի կամ պապուդ պապի նախապաշարմունքներով ապրել և առավել ևս ստեղծագործել: Եթե կռիվ ունես այս աշխարհի հետ, իսկ դու պետք է ունենաս կռիվ, քո սեփական գործիքներով պետք է կռիվդ անես:

Մյուս մեղադրանքն էլ այն է, որ մեր մեծերին այնքան են մեծացրել, որ երեխաները չեն կարողանում ընկալել նրանց, այսինքն որևէ կրիտիկական բան չի կարելի ասել թե՛ գրականությունում, թե՛ կինոյում, թե՛ պոեզիայում սրբացման աստիճանը բերել է նրան, որ արվեստագետներին դարձրել են կուռք, որին չես կարող քննարկել, փորձել հասկանալ, միայն պետք է երկրպագել, ինչպես սրբերի մասունքներն են երկրպագում: Կրիտիկական դատողությունն անհրաժեշտ է, ես բնավ չեմ ասում, որ ամեն ինչ պետք է հերքել, բայց պետք է վերագնահատել, քանի որ միայն վերագնահատման ընթացքում ես դու սկսում նրան ավելի խորը ընկալել և գնահատել: Գիտես, ռեժիսորի համար սեփական տեսակետ ունենալն անհրաժեշտություն է, և եթե այն բացակայում է, ուրեմն արվեստի մասին խոսելն անիմաստ է:

Պարոն Բաղդասարյան ֆիլմում ի՞նչն է կարևոր:

Կինոն շփման շատ յուրօրինակ տեսակ է, և դու այն դիտելուց հետդ պետք է ինչ-որ բան տանես, այսինքն կինոյի միջոցով ռեժիսորը կարող է շփվել հանդիսատեսի հետ, անգամ եթե այդ ռեժիսորն արդեն վաղուց ողջ չէ: Այսօր մենք այդպես շփվում ենք Անտոնիոնիի, Բերգմանի, Կուրոսավայի և մյուս մեծերի հետ: Արվեստի մեծությունը հենց նրանում է, որ ինչքան էլ շփվես, մեկ է շփվելու տեղ ունես՝ այն կիտրոն չէ, որ քամես մինչև վերջին կաթիլը և դեն նետես, այն չի սպառվում և ինչքան վերցնես, վերցնելու տեղ ունես: Ինչպես արվեստի յուրաքանչյուր ուղղություն, կինոն ևս միշտ պետք է հիշեցնի, որ դու մարդ ես և բացի մսից, ոսկորից, օրգաններից ունես նաև հոգևոր ապարատ: Այսօր մենք  շատ դաժան ժամանակներում ենք ապրում, քանի որ մեր ներքին աշխարհը ոչ ոքի չի հետաքրքրում: Դու ուզում ես կիսվել, խոսել մարդկանց հետ, բայց նրանք դրա կարիքը չունեն, այսինքն ձևը գերիշխում է բովանդակությանը: Կինոյում տեխնիկական գործիքներն անշուշտ շատ կարևոր են, բայց եթե ներսումդ դատարկություն է, ի՞նչ ես փոխանցելու հանդիսատեսին:

 

Ինչքան էլ վայրենի սպառողական հասարակարգ չստեղծենք, մարդուն պատենք զանազան պարտավորություններով, պարտքերով, վարկերով, ինչքան էլ չուղղորդենք նրան միայն դեպի ֆիզիկական վայելքները, նա մեկ է ունի հոգևոր ապարատ, որը տարանջատում է իրեն կենդանուց և մղում դեպի արվեստը:

 

Մեկ բան էլ նշեմ կինոյի մասին՝ այն արվեսի միակ տեսակն է, որում վունդերկինդ հասկացությունը գոյություն չունի: Կինոյում վունդերկինդներ չկան, քանի որ այն որոշակի կյանքի փորձ է պահանջում:

«Արարատից Սիոն» դոկումենտալ ֆիլմը Բրիտանիայում արժանացավ «Լավագույն եվրոպական դոկումենտալ ֆիլմ» մրցանակի: Սպաո՞ւմ էիք այդ մրցանակին:

Թեման այնպիսին է, որ ես մրցանակի ոչ մի ակնկալիք չունեի: Ես միշտ ցանկանում եմ, որ իմ ֆիլմերը համամարդկային լինեն և նույնը կարող եմ ասել «Սիմոնի ճամփայի» մասին: Ֆիլմի թեման խիստ հայկական է, և ես մտածում էի, որ ոչ հայ հանդիսատեսին այն այնքան էլ չի հետաքրքրի, սակայն ի զարմանս ինձ թե՛ «Արարատից Սիոնը», և թե՛ «Սիմոնի ճամփեն» ընկալվեցին դրսի հանդիսատեսի կողմից իբրև ֆիլմեր փոքր ազգերի մասին և հենց դրանով էլ բացատրվում է վերջիններիս հաջողությունը: Շատ փոքր ազգեր, որոնց ձայնն այսօր չի լսվում, իրենց նույնացրին ֆիլմի հերոսների հետ: Արի անկեղծ խոսենք, եթե դիտարկենք քաղաքական շախմատի տախտակը, ապա մի քանի գերպետություններ են խաղի կանոններ թելադրում, թեպետ աշխարհում հարյուրավոր պետություններ կան և միայն արվեստն է ձայնդ լսելի դարձնելու հնարավորություն տալիս, անգամ եթե քաղաքականությամբ ասելիքդ չես կարողանում լսելի դարձնել:

Մրցանակները ի՞նչ տեղ են զբաղեցնում Ձեր կյանքում: Ես վստահ եմ, որ Դուք չեք դասվում այն ռեժիսորների շարքին, որոնց համար մրցանակը հաջողված ֆիլմի գրավական է:

Չէ չէ, ուզում եմ շեշտել, որ մրցանակի առկայությունը կամ բացակայությունը ֆիլմի լավ կամ վատ լինելու հետ բացարձակապես կապ չունի:
Ես երբեք ոչ մի փառատոնի համար ֆիլմ չեմ նկարահանում, բայց երբ ֆիլմս մրցանակ է ստանում, ուրախանում եմ, ինչ խոսք՝ հաճելի է: Եթե ֆիլմը լավն է և փառատոնին մասնակցելու ենթակա, իհարկե կներկայացնեմ այն, բայց ուզում եմ շեշտել, որ կան փառատոններ, որոնք պետության աջակցության ռեսուրսների կարիքն ունեն: Այդ հարցի ուղղությամբ բոլորը պետք է աշխատեն, այն միայն իմ կամ քո հաջողությունը չէ, այն նոր ու նոր շատ տաղանդավոր արվեստագետների համար ճանապարհ հարթելու տարբերակ է:

Այսօր այդ հնարավորությունը կա, բայց մեր խնդիրը նրանում է, որ մեկս մյուսի դեմ ենք խաղում և չենք ցանկանում, որ մեր կողքի մարդիկ էլ հաղթեն: Քանի դեռ չենք հաղթահարել նախանձը, ծանր է լինելու, այսինքն՝ ներտեսակային պայքարը պետք է վերափոխվի միջտեսակային պայքարի, հակառակ դեպքում պատկերը տխուր կլինի:

«Հատուկ բաժինը» Ձեր առաջին բազմասերիանոց նախագիծն է: Ի՞նչ տվեց այն Ձեզ և նորից սերիալ կնկարահանե՞ք:

Այս սերիալի շնորհիվ շատ դերասանների հետ ծանոթացա և իմ նոր «Էրկեն կիշեր» ֆիլմում սերիալից մի քանի դերասաններ են նկարահանվել: Նրանք «Հատուկ բաժնում» էպիզոդիկ դերով էին հանդես գալիս, բայց շատ էին տպավորել ինձ: Օրինակ Մարիան Սեյրանյան, Համազգային թատրոնից է, փոքր էպիզոդիկ դեր էր նրա դերը, բայց ես հիշեցի նրա անկեղծ տպավորիչ հայացքը: Հետաքրքիր է, որ անունը չէի հիշում, բայց օգնականիս խնդրեցի գտնել նրան: Մարիան եկավ և փայլուն կատարեց այն, ինչ նրանից պահանջվում էր:

 

Ուսանողները պետք է ունենան կրիտիկական դատողություն, պետք է նրանց հանել նախապաշարմունքներից:

 

Ես ցանկանում էի սերիալի ֆորմատը փորձել, բայց հասկացա, որ այն իրականում բարդ է: Վերջնաժամկետները «խեղդում» էին, բյուջեն նույնպես և շատ ու շատ խնդիրներ էլ կային: Այսինքն` շատ բան կա, որ ցանկանում ես սերիալում անել, բայց չես կարողանում բազմաթիվ խոչընդոտների պատճառով: Եթե շատ անկեղծանամ, ես սերիալի ֆորմատին ինձ համապատասխան չեմ համարում, այդ իսկ պատճառով էլ հաջորդ եթերաշրջանի նկարահանումները հանձնեցին ռեժիսորի, որը կարծում եմ ավելի քիչ ծախսատար էր պրոդյուսերների համար (ծիծաղում է): Բայց ինչպես ասում են. «Մետաղադրամը երկկողմանի է», և այդ փորձն ինձ սովորեցրեց արագ մտածել, արագ աշխատել, արագ կողմնորոշվել, թեպետ գովազդային հոլովակներ էլ եմ նկարահանել և արագ աշխատելու հետ խնդիրներ չունեմ: Ուղղակի ի տարբերություն ֆիլմի, սերիալի նկարահանման ժամանակ չես կարող սպասել մուսայիդ ի հայտ գալուն, քանի որ ժամանակը փող է, և որոշումները պետք է արագ կայացվեն:

Մի փոքր «Սիմոնի ճամփայից» կպատմե՞ք:

Այդ ֆիլմի պրեմիերայի ժամանակ ես Լոս Անջելեսում “New Filmmakers” խորագրով փառատոնի էի մասնակցում, որտեղ ֆիլմս Գրան պրի մրցանակի արժանացավ: Փառատոնին աշխարհի տարբեր կետերից 5 ռեժիսոր էր մասնակցում: Նրանցից մեկը Բոսնիայից էր, մյուսը Սաուդյան Արաբիայից, երրորդը Թուրքիայից, իսկ 4-րդն, անկեղծ ասած, չեմ հիշում, թե որ երկիրն էր ներկայացնում: Նախագծի իմաստը նրանում էր, որ ամերիկյան լսարանը ծանոթանա Նոր ալիքի ներկայացուցիչ 5 լավ ռեժիսորներին: Շատ հետաքրքիր փորձ էր իրականում: «Սիմոնի ճամփան» ասեմ, որ բավականին դյուրին տեսք ուներ, քանի որ 5-ից 3-ն անհասկանալի ֆիլմեր էին, և մինչ օրս զարմանում եմ, թե ինչու էր ժյուրիի ընտրությունը հենց այդ ֆիլմերի վրա կանգ առել:

 

Ամեն ինչի համար մորս եմ պարտական. նա իմ՝ որպես մարդ ձևավորման մեջ շատ մեծ լումա ունի:

 

Մի կողմ դնելով «Սիմոնի ճամփայի» արժանիքները, նշեմ որ կատարվեց նույնականացում այսօրվա փախստականների արդիական թեմայի հետ, այսինքն՝ մարդը և սահմանը և քաղաքականության ազդեցությունը մարդու ճակատագրի վրա: Օրինակ բերեմ, Հյուսթոնում որտեղ ֆիլմը նույնպես Գրան պրի ստացավ, մեքսիկացիները գոռում-գոչում էին, որ ֆիլմն իրենց մասին է: Ասում էին՝ Թրամփը փակել է սահմանը, և իրենք իրենց բարեկամների հետ սահմանի այն կողմում ֆիլմի հերոսների պես նույնպես պաստառների միջոցով են խոսում: Ֆիլմն աշխարհում մոտավորապես 40 գլխավոր մրցանակ ստացավ, շատ հաճելի էր ու մի փոքր էլ զարմանալի:

Պարոն Բաղդասարյան, Ձեր գործերից, ո՞րն է ամենահարազատը, ո՞րն է լավագույնս բնութագրում Էդգար Բաղդասարյանին:

Այն ֆիլմը, որը շատերը չեն դիտել և որն այնքան էլ սիրված չէ իմ կողմից: Իմ դեբյուտային՝«Սև պատ» կամ «Հոսք» ֆիլմի մասին է խոսքը, որի վրա 6 տարի աշխատել եմ Հայֆիլմում: Այն լիամետրաժ է, եթե 62 րոպեն կարող եմ լիամետրաժ համարել:
Հիշում եմ 90-ականների մութ տարիներն էին, խայտառակ վիճակ էր երկրում, անգամ գրամեքենաս եմ վաճառել, որ բենզին լցնեմ և ուղևորվեմ նկարահանման հրապարակ: Ֆիլմի նկարահանումներն անընդհատ դադարեցվում և վերսկսվում էին, շատ տանջվեցինք: Դա չէր կարող չազդել ֆիլմի վրա: Այդ 62 րոպեանոց ֆիլմում, ցավոք սրտի, միայն 3 րոպե լավ կինո կա, որն էլ բնութագրում է ինձ:
Նաև ուզում եմ նշել «Սուրբ Ծեսերի երկիրը»: Թեպետ նրա մեջ կերպար չկա, այնուամենայնիվ առկա հոգևոր տարրը շատ մոտ է ինձ և շատ հարազատ:

 «Էրկեն գիշերից» խոսենք: Այն իրեն արդարացրե՞ց:

Անկեղծ ասած, առաջին ցուցադրությունից հետո ֆիլմում շատ փոփոխություններ ենք մտցրել: Այստեղ արդարացնել-չարդարացնելու խնդիր չէ, այլ թե ինչքանով ես ազնիվ ինքդ քո հետ: Եթե այս կամ այն պահին ես արել եմ մաքսիմալը, ինչին ընդունակ էի, ես հանգիստ եմ, անգամ եթե 10 տարի հետո վերանայեմ ֆիլմս և սկսեմ անուն կպցնել այս կամ այն դրվագին (ժպտում է): Այժմ ես գիտեմ, որ այն, ինչ մտածում եմ, կարող եմ կյանքի կոչել, քանի որ նոր եմ հասկանում՝ ինչ է ասել, որ ռեժիսորի լավագույն տարիքը 40-65-ն է: Մինչև 40-ը ճանապարհ է, որը պետք է անցնես և բարձրանաս աստիճաններով, իսկ 65-ից հետո սպեկուլյացիա է անունիդ շուրջ: Ես դեռ 10-ից ավել տարի ունեմ 65-ին հասնելու համար, և հիմա զգում եմ, թե ինչքան զիլ շրջան է ինձ համար, քանի որ երբեք այսքան ուժ և ինքնավստահություն չեմ ունեցել (ժպտում է):

Ֆիլմը երեք կարճամետրաժ ֆիլմերից է բաղկացած և դրա ստեղծման վրա երեք տարի ծախսեցիք: Ինչո՞ւ, ի՞նչ խնդիրների բախվեցիք նկարահանման ողջ ընթացքում:

Այո, այն երեք մասից է բաղկացած, բայց ամբողջական մեկ ֆիլմ է: Մենք ֆիլմը մեկ տարում կարող էինք նկարահանել, բայց ստիպված էինք այն երեք տարում ավարտել, քանի որ ֆինանսավորման անհասկանալի սխեմա էր գործում: Այդ տեսանկյունից շատ բարդ էր, ու բացի այդ, բոլոր երեք ֆիլմերի իրադարձությունները տարբեր ժամանակաշրջաններում են զարգանում, ու բացարձակապես էական չէ այն 30 րոպե է, թե մեկ ու կես ժամ՝ ծախսդ նույնն է: Բարդ էր և անիմաստ, երբ գիտես, որ կարող ես ավելի կարճ ժամանակում միևնույն արդյունքը ստանալ, բայց սպասում ես, որ տարին վերջանա, և դու նորից ֆինանսավորման հայտ ներկայացնես: Այս տեսանկյունից ամենալուրջ խնդիրը ֆինանսավորման հարցն էր:

 Ասում են, որ արվեստով զբաղվող մարդիկ պետք է խիզախ լինեն: Պարոն Բաղդասարյան, խիզա՞խ Եք:

Ես կարծում եմ, որ այո: Խիզախության հետ բացարձակ խնդիր չունեմ. ես անում եմ այն, ինչ այդ պահին ճիշտ եմ համարում: Ինձ բացարձակապես չի հետաքրքրում ժամանակի այս կամ այն պահին ինչն է թրենդային,  բայց արի ու տես, որ մարդկային խնդիրները միշտ նույնն են, և ինչքան էլ վայրենի սպառողական հասարակարգ չստեղծենք, մարդուն պատենք զանազան պարտավորություններով, պարտքերով, վարկերով, ինչքան էլ չուղղորդենք նրան միայն դեպի ֆիզիկական վայելքները, նա մեկ է ունի հոգևոր ապարատ, որը տարանջատում է իրեն կենդանուց և մղում դեպի արվեստը:

 

Եթե կռիվ ունես այս աշխարհի հետ, իսկ դու պետք է ունենաս կռիվ, քո սեփական գործիքներով պետք է կռիվդ անես:

 

Այժմ ի՞նչի վրա Եք աշխատում:

Այս պահին վավերագրական ֆիլմի վրա եմ աշխատում, այն հայ-ամերիկյան համատեղ արտադրություն է լինելու: Ամերիկացի երախտավորների մասին է, որոնք հայերին ցեղասպանության ժամանակ օգնել են, իսկ մյուսը խաղարկային ֆիլմ է՝ տրագիկոմեդիա: Այն նույնպես երեք մասից  է բաղկացած լինելու, բայց իրադարձությունները զարգանալու են ոչ թե տարբեր ժամանակաշրջաններում, այլ՝ երեք տարբեր երկրներում: Պատմություններից մեկը տեղի է ունենալու Հայաստանում, մյուսը՝ Ավստրալիայում, իսկ երրորդը՝ Թուրքիայում:

Պարոն Բաղդասարյան, ի՞նչ խորհուրդ կտաք սկսնակներին:

Պետք է միշտ ինքդ քո վրա աշխատես, անխնա կրթես քեզ: Պետք է մի բան էլ հիշես, որ այն, ինչ ստեղծում ես, ծառի նման է, այսինքն՝ արմատները պետք է լինեն քո հողում, ազգային լինեն, իսկ պտուղները՝ ամբողջ աշխարհինը, բոլորի համար, քանի որ եթե միայն ազգդ պտուղները գնահատելու հնարավորություն ունենա, դա գավառամտության կնմանվի: Եվ պիտի մի բան էլ հիշես՝ դու կարող ես հասնել այն ամենին, ինչին ցանկանում ես հասնել և ինչի մասին երազում ես, բայց մեր մասնագիտության մեջ մի կարևոր բան էլ կա՝ Աստված քեզ մի փոքր տաղանդ պետք է շնորհի, այսքանը (ժպտում է):

Զրուցեց՝ Մարիամ Սուքիասյանը
Լուսանկարները՝ Լուսինե Գրիգորյանի

տես նաև՝ 

Զրուցեցինք Տիգրան Սուչյանի հետ

Զրուցեցինք Տաթև Հովակիմյանի հետ

Զրուցեցինք Արշալույս Հարությունյանի հետ

Զրուցեցինք Ամիրյան Միշի հետ

Զրուցեցինք Միքայել Արամյանի հետ

Զրուցեցինք ուկրաինական Harper’s Bazaar-ի խմբագիր Անտոն Երեմենկոյի հետ


Կարևոր ռեժիսորների մասին. փաստեր Գոդարի մասին

Էդգար Բաղդասարյանի «Էրկեն կիշեր» ֆիլմը հայտնվել է «Նիկա» կինոմրցանակաբաշխության նոմինանտների ցանկում

Ժան Լյուկ Գոդարը նոր ֆիլմի վրա է աշխատում

«Անահիտ» 2-րդ մրցանակաբաշխության հաղթողների ցանկը

Փարիզի մասին ամենագեղեցիկ ֆիլմերը

Կաննի 71-րդ կինոփառատոնի ամենաաղմկահարույց ֆիլմերից մի քանիսը

Կաննի 71-րդ կինոփառատոն

Ֆրանսիական «Նոր ալիքի» ներկայացուցիչներն ասում են…

Ֆրանսիական «Նոր ալիքը». ըմբոստությո՞ւն, թե՞ հեղափոխություն: 6 ֆիլմ «Նոր ալիքի» ներկայացուցիչներից

Ժան Լյուկ Գոդար և Աննա Վյազեմսկի. մեծ սիրո պատմություն

Խորհուրդ է տալիս Նիկիտա Միխալկովը. 6 ֆիլմ

Ժան Լյուկ Գոդար. թեթև ֆրանսիական

Հայտնի ռեժիսորների մուսաները