fbpx

Զրուցեցինք «Ոսկե Ծիրան» կինոփառատոնի ծրագրերի ղեկավար Կարեն Ավետիսյանի հետ

Այս անգամ զրուցել ենք կինոգետ, ռադիոհաղորդավար, «Ոսկե Ծիրան» կինոփառատոնի ծրագրերի նորաթուխ ղեկավար Կարեն Ավետիսյանի հետ:

Կարեն, կինոյից զատ հետաքրքրություններիդ շրջանակի մեջ էլ ի՞նչ է մտնում:

Գիտես, կինոն իմ հետաքրքրությունների շրջանակում առավել նախընտրելիներից է, սակայն միակը չէ, և եթե խոսենք այն մասին, թե ինչի վրա է ժամանակս ծախսվում, կասեմ, որ կինոյի վրա ծախսվում է մի փոքր ավել, քան արվեստի մյուս ուղղությունների վրա, բայց եթե ժամանակիս բաշխումն ըստ նախասիրություններիս լիներ, անկեղծ ասեմ, որ երաժշտությունն ու գրականությունը չէին զիջի վերջինիս, քանի որ որպես արվեստի ուղղություններ գուցե անգամ ավելի բարձր պատվանդանի վրա են: Ես շատ եմ սիրում կարդալ, երաժշտություն լսել և այդ երկուսը համատեղել: Փորձում եմ անել այնպես, որ այսպես կոչված էպիստոլյար ժանրից չհեռվանամ, քանի որ կարծիք կա, որ մարդու մոտ, որպես կանոն կամ պատկերի հետ է լավ ստացվում հարաբերվել կամ՝ տեքստի: Այս երկուսն, իհարկե, դժվար է համատեղել, բայց եթե դիտարկենք ժամանակի ծախսի և նախասիրությունների տեսանկյունից, փորձում եմ անել այնպես, որ դրանցից ոչ մեկ հետ չմնա, այսինքն՝ պատկերը լրացվի ընթերցանությամբ, իսկ այնուհետև գրելով:

Ցավոք սրտի, չեմ հասցնում գրականությանն ու երաժշտությանը նույնքան հետևել որքան կինոյին, քանի որ գրականության և երաժշտության մեջ կարող եմ ինձ թույլ տալ մնալ նախասիրություններիս շրջանակում: Կինոյի դեպքում պատկերն այլ է, քանի որ արդեն որերորդ տարին է չեմ նայում կինոն ըստ իմ ճաշակի և վերջինիս ոչ այնքան հաճելի, բայց պարտադիր մասն այն է, որ դու պետք է հետևես ամեն ինչին ու ամեն ինչից պատկերացում ունենաս: Բացի այդ չմոռանանք, որ կինոն մեկ դարից ավելի պատմություն ունի, և դու պետք է փորձես հետահայաց զարգացում ունենալ, քանի որ այն ամենն ինչ քեզ թվում է թե նոր է, իրականում եղել է, կամ գոնե եղել է պատմության մեջ դրա նախադրյալը և հիմա այն վերաիմաստավորվում է, այսինքն՝ դրան անդրադառնում են: Ասածս այն է, որ եթե չունենաս գոնե մինիմալ բազա, ամեն ինչ քեզ նոր կթվա, իսկ այս դեպքում անցյալի հետ կամրջվելը շատ կարևոր է:

 

Կինոյի հանդեպ անսահման սիրուց զատ կինոքննադատներիս համար կարևոր է ձգտել ունենալ այն մատուցելու, դրանով կիսվելու ջիղ, որովհետև շատ մարդիկ կան, որոնք լավ են հասկանում կինոյից, բայց դրա մասին գրելու կամ խոսելու հմտություն չունեն:

 

Կարեն, ինձ մի հարց է հետաքրքրում: Ես իհարկե կինոգետ կամ կինոքննադատ չեմ, սակայն կինոսեր եմ, և ինչքան շատ եմ խորասուզվում կինոյի աշխարհ, այնքան անտանելի է ինձ թվում այս իրականությունը: Դու ի՞նչ կասես այս հարցի վերաբերյալ: Դժվար չէ ապրել իրականության մեջ, որտեղ կինոներ չկան, թե՞ դու քո կինոն, այնուամենայնիվ, ստեղծում ես:

Անկեղծ ասած, դրա հակառակ էֆեկտն էլ կա, գիտես (ժպտում է): Մեկ-մեկ իրականությունը, կամ լրահոսը, սոցիալական ցանցերը, կամ նույն լրատվական ռեպորտաժներն այնքան կինեմատոգրաֆիկ են և դրամատուրգիայով և անսպասելիությամբ այնքան հագեցած, որ անգամ կարիք էլ չկա նշել, որ հիմնված են իրական դեպքերի վրա, որ երբեմն պատահում է, որ կինոյից եմ ակնկալում ստանալ այն տպավորությունները, որը ստանում եմ կյանքից: Հասարակ օրինակ բերեմ: Այսօր սոցիալական ցանցերում պարզապես scroll անելուց այնպիսի հսկայական էներգիա ենք ստանում, կլինի դա իրարամերժ, հակասական, դրական, այսինքն կյանքն ակամայից այնպիսի տրագիկոմեդիա է, որ մի բան էլ նա է նշաձող դնում, որին պետք է հասնի քո նայած կինոն, նամանավանդ, եթե կինոն նայում ես նույնականացման համար: Այս ամենի երկրորդ կողմն էլ այն է, որ շատ մարդկանց համար կինոն հենց էսկապիզմի (փախուստի) միջոց է: Ուզում եմ ասել, որ ամեն ինչ քեզնից է կախված և այն ակնկալիքից, թե ինչի համար ես դիտում այս կամ այն ֆիլմը:

Տես, շատերը վանում են հեղինակային կինոն մի պարզ պատճառով, որ լայն զանգվածի և հեղինակային կինոյի կապը լավ չի ստացվում, քանի որ լայն զանգվածը դնում է մեկ ակնկալիք և ստանում է մեկ այլ, ու դա նրան դուր չի գալիս: Եթե վերջինս գիտակցի, որ հեղինակային կինոն ժամանցի միջոց չէ, գուցե ուրիշ կերպ արձագանքի և ընդունի այն, բայց եթե գալիս է միայն ֆիզիկական էմոցիաներ ստանալու և չի ստանում դրանք, խորը հիասթափություն է ապրում: Կարևոր է՝ ինչ ակնկալիք ունես ֆիլմից, այսինքն՝ պետք է հասկանաս, որ կինոն միայն ժամանցի և հաճույքի աղբյուր չէ  (ժպտում է):

Մասնագիտությամբ կինոգետ չես, այնպես չէ՞: Իսկ ե՞րբ գիտակցեցիր, որ կինոն է քոնը:

Ոչ, ես ընդունվել եմ ժուրնալիստիկայի և կինոգիտության ֆակուլտետ, բայց գնացի Հայ-ռուսական համալսարանի Օտար լեզուների և միջմշակութային հաղորդակցության ֆակուլտետ, որովհետև իմ մեջ սերմանեցին, որ ցավոք այսօրվա մեր կինոկրթությունը ԲՈՒՀ-ում այն մակարդակում է, որ հնարավոր է ինքնակրթությամբ կոմպենսացնել այն: Այսպիսով ինձ խորհուրդ տվեցին ընտրել այնպիսի մասնագիտություն, որն առանց կրթության փոխհատուցել անհնար է, այսինքն՝ հարցը նրանում էր, թե կրթությունն ինչ կարող է տալ, որը չես կարող ինքնակրթությամբ ձեռք բերել: Բացասական կողմն այն էր, որ բանակն էլ հետը 5 տարուց ավել կորցրեցի, իսկ դրական կողմն այն էր, որ կարողացա ավելի ուշ մասամբ հետ բերել այն, ինչ բաց էի թողել:

 

Մեր բախտը բերեց այնքանով, որ ասում են, թե Արոնոֆսկին իր ֆիլմի համար լոկացիաներ փնտրելու նպատակով վաղուց էր պլանավորում նման տարածաշրջան ուղևորվել, իսկ երբ ստացավ մեր հրավերն, էլ ավելի ոգևորվեց այդ մտքից: Իհարկե նրան էլ էր ձեռնտու, որ մենք ծախսերը հոգանք, և եթե չեմ սխալվում, բացի այդ նա մի քանի օր էլ ավել մնաց տարածաշրջանում:

 

Ինքնակրթությանս հարցում երեք մարդ է մեծ ներդրում ունեցել: Նրանցից մեկը Մելիք Կարապետյանն է, որը դեռ այն ժամանակվանից, երբ ոչ ոք ֆիլմերի ցուցադրություններ չէր կազմակերպում, իր տանը, The Club-ում, Ազգային պատկերասրահի 9-րդ հարկում հեղինակային ֆիլմերի ցուցադրություններ էր կազմակերպում: Հանդիսատեսին հաճոյանալու կամ գումար վաստակելու նպատակ չհետապնդելով նա մարդկանց ծանոթացնում էր ալտերնատիվ կամ նույն ինքը հեղինակային կինոյի հետ: Երկրորդ մարդը Զավեն Բոյաջյանն է, որը  լրացնում էր ֆիլմերը ներկայացնելու բացը կամ նույնն է ինֆորմատիվ մասը, գուցե հիշես իր «Ութուկես» հաղորդաշարը: Նա հայերեն լեզվի,  ավելի ճիշտ կլինի ասել կինոյի մասին հայերենով խոսելու հանդեպ մեծ սեր մտցրեց մեջս և այս հարցում նա չունի հավասարը: Այսինքն՝ մեկը ծանոթացրեց կինոյի հետ, մուսը ծանոթացրեց կինոյի մասին խոսելու կուլտուրային, իսկ երրորդն արվեստաբան Վիգեն Գալստյանն էր, որը կինոն վերլուծելու հարցում ինձ շատ օգնեց և մինչ օրս էլ նրանից ոգեշնչվում եմ:

Իսկ ոլորտ մուտք գործելիս մտավախություններ կայի՞ն:

Մտավախությունը գալիս է հենց ոլորտ անվանումից, որը շատ պայմանական է, քանի որ եթե կինոքննադատությունը, կինոգիտությունը և կինոլրագրությունը ամբողջացնենք և դիտարկենք որպես ընդհանուր ասպեկտ, ապա այսօր դրանով զբաղվող 4-6 մարդ կա, և կոչել դա ոլորտ մի քիչ կոմպլիմենտար է, չե՞ս կարծում: Ես հույս ունեմ, որ պատկերը կփոխվի, քանի որ այսօր շատացել են ֆիլմերի ցուցադրության հարթակները, համացանցն է օգնում, բայց ոլորտ, այսինքն՝ ինստիտուցիոնալ միավոր դառնալու համար շատ երկար ժամանակ է պահանջվելու: Ոլորտ բառից ես կհրաժարվեի, բայց հույս կունենայի, որ ժամանակի ընթացքում պատկերը կփոխվի: Մեծ հաշվով կինոքննադատությունը ծառայության ոլորտից է, այս դեպքում դու ինֆորմատիվ ծառայություն ես մատուցում հանդիսատեսին, որի համար լավագույն դեպքում վարձատրվում ես, իսկ վատագույն դեպքում էնտուզիազմի վրա ես աշխատում, իսկ կինոգիտությունը պետք է դիտարկել արվեստի կոնտեքստում: Մարդկանց ներգրավվածության առումով այն թույլ է, ուստի ոլորտ չես անվանի, բայց ես հույս ունեմ, որ փոփոխություններ կլինեն:

Կարեն, մենք կինոյի հարուստ պատմություն ենք ունեցել: Այսօր ի՞նչ վիճակում է հայկական կինոն:

Մենք անընդհատ համեմատություններ ենք անցկացնում անցած շրջանի հետ, բայց պետք է չմոռանալ, որ դա լրիվ ուրիշ երկիր է եղել և համեմատությունն ավելի շատ էմոցիոնալ է և նոստալգիկ, քան ռացիոնալ հիմնավորված: Այն երկիրը, որը մենք ունենք 90-ականներից հետո, լրիվ ուրիշ է, և եթե ամեն ինչ ժամանակի մեջ նայենք, ապա մենք պետք է վերցնենք այս 20-30 տարիները, որոնց ընթացքում կար շրջան, երբ վիճակը ծայրահեղ վատ էր, այսինքն՝ կային տարիներ, որ հաշված ֆիլմեր էին ստեղծվում և այստեղ որակի մասին խոսք չէր կարող գնալ: Մեկուկես կինոթատրոն ունեինք, շատ խնդիրներ կային, որոնց զուգահեռ կրթությունն էլ էր վատը, ու  բոլոր չափորոշիցները վատ վիճակում էին: Այսօր նույնպես կա որակի խնդիր, հատկապես եթե խոսում ենք հեղինակային կինոյի մասին, բայց այսօր գոնե ինչ-որ քանակ ունենք, որ տարվա մեջ ֆիլմերը վարձույթ են մտնում: Անցած տարի գուցե այդ քանակը մոտավորապես 15 էր, այսինքն՝ տարվա մեջ մոտավորապես 15 լիամետրաժ ֆիլմ այս կամ այն ժանրի կամ վարձույթային հաջողությամբ դուրս են եկել մեծ էկրաններ: Եթե քիչ թե շատ համեմատվենք մեր մոդելի երկրների հետ, օրինակ՝ Ռումինիայի կամ Պորտուգալիայի, ապա քանակի տեսանկյունից պատկերն այնքան էլ վատը չէ, ուրիշ հարց է որակը: Մեզ մոտ լավ ռեժիսորները հազվադեպ են նկարահանում, բայց մենք այսօր գոնե քանակ ունենք: Վերջին տարիները շրջադարձային էին, այսինքն՝ եղան ֆիլմեր, որոնք թեկուզ product placement-ով, կամ հովանավորչական փաթեթներով և դրա հետ մեկտեղ տոմսերով հանեցին ծախսը, որի մասին այն թվերին անգամ խոսք չէր կարող գնալ, այսինքն՝ այն ժամանակ վարձույթից ակնկալիքներ չկային: Ուզում եմ ասել, որ կինո նկարելն այսօր այնքան էլ ռիսկային չէ, որքան անցյալում, բայց կրթության ոլորտում միանշանակ որևէ առաջընթաց չկա:

 

Կփորձենք զարգացնել «Ոսկե Ծիրանը» որպես այս տարածաշրջանն արտացոլող փառատոն, քանի որ այդ տեսակ փառատոն մինչ օրս գրեթե չի եղել: Նկատի ունեմ՝ փառատոն, որի օգնությամբ դրսի մարդը կարող է լիարժեք պատկերացում կազմել տվյալ տարածաշրջանի մասին, և մենք հույս ունենք, թեկուզ և տարիների ընթացքում կյանքի կոչել այդ նպատակը:

 

Ուզում եմ նշել, որ խնդիրը համալիր է, այսինքն՝ մի կողմից կրթությունն է, մյուս կողմից կան խորքային խնդիրներ, որոնցից է օրինակ այն, որ մենք չենք ապավինում ռեֆլեքսիային, այսինքն՝ չունենք այն բնազդը, որ միանգամից ակտուալիզացնենք, այն է՝ այսօրվա օրն արտացոլենք էկրանին: Այլ կերպ ասած՝ ներքին արվեստագիտական պահանջարկ չկա: Բացի դա դեռևս կաղում է կինոյի մասին օրենքը, և քիչ  քիչ այս ամենն իրար գումարելով, ստանում ենք թոփալ կերպար, որն այս պահին թոփալ է, բայց բուժելի է: Պետք է ամեն ինչ անել, որ այն չամպուտացվի, քանի որ եթե 90-ականներին մտածում էինք, որ կաղող ոտքը պետք է հեռացվի, հիմա մենք հույս ունենք, որ այն ժամանակի ընթացքում կսկսի քայլել:

Իսկ կինոոլորտ ունե՞նք: Ֆիլմերը կարո՞ղ են մրցակցել:

Եթե մենք խոսում ենք հայկական կինոյի մասին որպես ինստիտուցիա, որպես ալիք, կոնցեպտ, ապա ոչ: Մենք չունենք այդ ալիքը, որ անվանենք հայկական կինո, որ դրան գումարած էլ խոսենք վերջինիս մրցակցելու մասին, սակայն կան առանձին վերցված ֆիլմեր, որոնք հայկական կինո կոչվածի ընդհանուր սիստեմի մեջ չեն մտնում, բայց դրանից չեն դադարում լինել հայկական ֆիլմարտադրություն և հետևաբար մրցակցել: Հատուկենտ դեպքեր գրանցվում են: Սակայն եթե մենք խոսում ենք դիմագծերով հայկական կինոյի մասին, որոնք ինչ-որ չափով ուրվագծվել են արդեն հարևան Վրաստանում կամ արդեն 10 և ավել տարի Ռումինիայում կամ Ֆիլիպիններում, ապա մենք չունենք, դրա համար էլ հույսն առանձին ֆիլմերի վրա ենք դնում (ժպտում է):

Կարեն, շատ ու շատ ռեժիսորներ պնդում են, որ կինեմատոգրաֆին վտանգ է սպառնում, քանի որ հեղինակային կինոն մղվել է հետին պլան, իսկ mainstream cinema-ն «փռել է իր թևերը»: Դու ի՞նչ կասես այս մասին:

Գիտես, մինչև որոշակի շրջան տարանջատում էլ չկար, քանի որ այն ժամանակ կինո ասելով հասկանում էինք գնալ կինոթատրոն, այսինքն՝ կար կինոթատրոնների կուլտուրա և կինոն տարանջատված չէր օրինակ իտալական նեոռեալիզմի կամ ֆրանսիական Նոր ալիքի ու այդ ֆիլմերը լավ նայվում էին մասսայական հանդիսատեսի կողմից: Ավելի ուշ առաջ եկավ հոլիվուդյան էքսպանսիան ու շատերն այդ շրջադարձային փուլը կապում են Ջորջ Լուկասի «Աստղային պատերազմների» հետ, ուրիշ կարծիք կա, որ այդ պրոցեսը վաղուց է մեկնարկել, մյուս տեսությունների համաձայն էլ այն միշտ էլ եղել է: Աշխարհի բոլոր կինոարտադրություններում էլ mainstream -ը զգալի մեծամասնություն է կազմում ու հենց դրա համար էլ այն այդպես են անվանում՝ main, այսինքն` քանակային առումով այն գերակշռում է: Վարձույթը տարբերակելու համար ժամանակին շվեդա-ռուսական պրոդյուսեր Սեմ Խլեբանովը որոշեց հնչեղ անուն դնել DVD սկավառակների վրա, որ դրանք ձանձրալի տպավորություն չթողնեն: Նրա ընտրությունը կանգ առավ հնչեղ ու կանչող “arthouse” տերմինի վրա, և պայմանականորեն հեղինակային կինոն անվանեցին arthouse: Ինչու պայմանականորեն, որովհետև հեղինակային կինո ասվածը ևս կիսաֆիկտիվ ու պայմանական է:

 

Երկու կարևոր կոմպոնենտ կա, որոնցից մեկն անմիջականորեն կինոյի հետ է կապված, նկատի ունեմ գիտելիքներդ են, իսկ երկրորդը և ոչ պակաս կարևորը՝ էական չէ լայն թե նեղ լսարանի հետ շփումդ է և մատուցման ձևդ:

 

Եթե անկեղծ խոսենք, այսօր կան ռեժիսորներ, որոնք mainstream են համարվում, բայց լրիվ հեղինակային կինո են նկարահանում, այսինքն՝ այս կամ այն ֆիլմը arthouse չէ, բայց հեղինակային mainstream է: Օրինակ Ջեյմս Քեմերոնը հսկայական գումարներով բլոկբաստերներ է նկարահանում  և վարձույթից ստացված ավելի խոշոր միջոցները նորից գործի մեջ է դնում, բայց նրա կինոն այն կինոն է, որն ուրիշ մարդ չի կարող նկարահանել ու խնդիրն այստեղ ոչ թե տեխնիկական կամ գումարային բաղկացուցիչների մեջ է, այլ՝ կինոյի տեսլականի, քանի որ նա կյանքի է կոչում այն, ինչ նրա գլխում է: Նույն տրամաբանությամբ  էլ Լյուկ Բեսոնն իր «Հինգերորդ տարրով»: Այն Բեսոնի գլխից դուրս եկած աշխարհն է: Տարբերությունն այն է, որ Բեսոնի կամ Քեմերոնի նման մարդկանց մտահղացումները կյանքի կոչելու համար ահռելի գումարներ են հարկավոր, իսկ օրինակ Ռոբեր Բրեսոնն իր աշխարհը փոքր մոդելի վրա էր ստեղծում և դրա համար նրան քիչ ֆինանսական միջոցներ էին հարկավոր:

Հեղինակային կինոն հարաբերական է ճիշտ այնպես, ինչպես mainstream-ն ու arthouse-ը, բայց արի խոստովանենք, որ բոլոր կինեմատոգրաֆներում mainstream-ը շատ է, իսկ դրա միջի լավը քիչ, մյուս կողմից աղբն է շատ: Պատկերը դժվար էլ փոխվի, քանի որ մարդիկ, որպես կանոն, քիչ ջանք են գործադրում այն ամենի համար, ինչը դժվար մարսելի ու ընկալելի է, քան այն ամենի համար, ինչը դյուրամարս է և նախատեսված է լայն զանգվածի համար, բայց դա բնավ չի նշանակում, որ վերջինս աղբ է:

Իսկ կոմերցիայի տեսանկյունի՞ց:

Գիտես, իրականում յուրաքանչյուր ֆիլմի պրոդյուսեր էլ գումար վաստակելու ակնկալիք ունի: Հեղինակային կինո արտադրողն էլ գիտի, որ կա մարդկանց որոշակի տոկոս, որը պատրաստ է դրա համար վճարել և փորձում է այդ որոշակի սեգմենտից քամել մաքսիմալը: Եթե նրա մոտ  ստացվի, կլինի ծախսածածկում: Այս տեսանկյունից վավերագրական կինոյի հարցն ավելի բարդ է, քանի որ վավերագրական ֆիլմը հազվադեպ է վարձույթ դուրս գալիս, բայց հեղինակային կինոն հովանավորող պրոդյուսերը գիտակցում է, որ մեծ գումար չի աշխատելու, բայց ճիշտ օգտագործելով կինոփառատոնները և հանդիսատեսի ոչ մեծ, սակայն գումար վաստակելու համար բավարար սեգմենտը, այնուամենայնիվ ինչ-որ չափով գումար կաշխատի:

Կարեն, կպատմե՞ս փառատոններից, որոնց մասնակցել ես:

Ինչպես սովորաբար լինում է հայաստանցիների դեպքում, ամեն ինչ սկսվեց «Ոսկե Ծիրանից», իսկ ավելի ուշ մասնակցեցի մոտ՝ Թբիլիսիի, Բաթումիի կինոփառատոններին, ու քանի որ հոբելյանական 70-րդ Կաննի կինոփառատոնն էր առջևում, մտածեցինք, որ սիմվոլիկ ու ճիշտ կլինի, եթե գնամ լուսաբանեմ այն: Ինձնից առաջ Դիանա Մարտիրոսյանը գնացել էր Բեռլինի, Ռաֆֆի Մովսիսյանը Լոկառնոյի կինոփառատոն, այսինքն՝ այս հարցում ես առաջամարտիկ չեմ: Իմ առաջին մեծ տպավորությունը հենց Կաննի կինոփառատոնն էր, որն ինձ շատ բան սովորեցրեց կինոփառատոնների մասին, այսինքն՝ այն քեզ տալիս է այնպիսի պաշար, որը գրեթե ամբողջ տարի բավականացնում է կինոինդուստրիայի մասին պատկերացում կազմելու համար: Իհարկե վաղ թե ուշ այդ ֆիլմերը վարձույթ են դուրս գալու տարբեր երկրներում, քննարկվելու են, քննադատվելու կամ սիրվելու, բայց դու արդեն դրանց մասին պատկերացում ունես, հասկանո՞ւմ ես (ժպտում է): Անկեղծ ասեմ, ինձ համար կարևորը ոչ թե բոլորից շուտ դրանք տեսնելն է, այլ այն, որ դու հնարավորություն ես ստանում 10 օրվա ընթացքում սեղմված ստանալ ինֆորմացիա այն մասին, թե ինչ է կատարվում ու ինչ կկատարվի ամբողջ տարվա ընթացքում:

 

Մենք անընդհատ համեմատություններ ենք անցկացնում անցած շրջանի հետ, բայց պետք է չմոռանալ, որ դա լրիվ ուրիշ երկիր է եղել և համեմատությունն ավելի շատ էմոցիոնալ է և նոստալգիկ, քան ռացիոնալ հիմնավորված:

 

Մարտահրավեր կա՞ր:

Ամենամեծ մարտահրավերը կապված է ֆինանսական միջոցների հետ, քանի որ մեծ, շատ մեծ գումարների մասին է խոսքը: Գիտես, իհարկե հավատարմագրումն անվճար է, բայց մնացած ամեն ինչի համար ստիպված ես լինում վճարել: Դա է ամենամեծ խնդիրը, քանի որ դու գիտես, որ այդ գումարը հետ չես բերելու: Այսինքն բոլորը կանխավ գիտակցում են, որ դա մեկ տարվա համար արվող ներդրում է ինքդ քո մեջ,այսպես ասած՝ վերապատրաստման կուրս է, որը դու իհարկե համատեղում ես հաճույքիդ հետ, բայց դա էլ է ուռճացված: Ցավն այն է, որ մարդկանց թվում է, թե միայն հաճույք ես ստանում, բայց երբ հաճույքը 14 օր շարունակ սկսվում է առավոտյան 7-ից և վերջանում գիշերվա 12-ին, բնականաբար ֆիզիկապես հոգնում ես: Եթե բախտդ բերում է ու դու կարողանում ես գործդ համատեղել Լազուրային ափում պառկելու և արևը վայելելու հետ, գուցե և հանգստանաս, բայց եթե իսկապես գնում ես մաքսիմալը քամելու, քանի որ մաքսիմալ էլ գումար ես ներդրել, դու գալիս ես հոգնած, շատ հոգնած: Մարդիկ քեզ շնորհավորում են հանգստի կապակցությամբ, բայց դու զգում ես, որ այդ թվացյալ հանգստից հետո ամենաշատն իրական հանգստի կարիքն ունես:

Արի «Ոսկե Ծիրանից» խոսենք: Փառատոնի մեկնարկից ի վեր, ի՞նչ փոփոխություններ են եղել, այսօր այն ի՞նչ մակարդակի վրա է:

Ես մի քիչ կդժվարանամ մեկնարկից ի վեր փոփոխությունների մասին խոսել, քանի որ «Ոսկե Ծիրանն» արդեն 16 տարեկան է,  բայց ես մոտավորապես 5 տարի է դրա կազմում եմ, ընդորում սկզբից մակերեսային եմ ներգրավված եղել, այսինքն՝ հոդվածներ եմ գրել թերթի համար, իսկ դա դժվար է անվանել այնպիսի ներգրավվածություն, որ դու կարողանաս գնահատական տալ: Բովանդակային առումով «Ոսկե Ծիրանը» միշտ էլ լավ փառատոն է եղել, սակայն մինչ օրս էլ ունի կազմակերպչական թերություններ, որից ես ժամանակին ամաչում էի, բայց ավելի ուշ գիտակցեցի, որ շատ ու շատ փառատոններ բախվում են նույն խնդրին, այսինքն՝ «Ծիրանի» ֆորման երբեմն կաղում է, բայց բովանդակությունը գրեթե միշտ եղել է լավը (ժպտում է): 

Ուզում եմ ընդգծել, որ կանխավ «Ոսկե Ծիրանը» հիմնադրվել է որպես ռեժիսորական փառատոն, այսինքն՝ կարևորն ու ամեն ինչի կենտրոնում  ռեժիսորն է, այլ կերպ ասած՝ այս և այս տեսակ փառատոնների աստղերը ռեժիսորներն են: Սա մի բան է, որը հանրային գիտակցության մեջ այնքան էլ նստած չէ, քանի որ մարդիկ որպես կանոն կինո են ընտրում ըստ դերասանների: Հիշում եմ՝ կար ժամանակ, երբ վարձույթից սկավառակ վերցնելուց դերասանով էին ընտրություն կատարում: Պետք չէ, սակայն, մոռանալ, որ ֆիլմի գլխավոր պատասխանատուն ռեժիսորն է, սակայն սա ոչ մի կերպ չի նսեմացնում դերասանների աշխատանքը: Եվ քանի որ այս փառատոնն էլ հիմնված է եղել Միքայել Ստամբոլցյանի և Սուսաննա Հարությունյանի հետ մեկտեղ նախ և առաջ ռեժիսորի՝ Հարություն Խաչատրյանի կողմից, նա ցանկացել է, որ գործի հեղինակի՝ ռեժիսորի մեծարման քաղաքականությունը: Հիմա էլ թե՛ փառատոնի գործադիր տնօրեն Հասմիկ Հովհաննիսյանը, թե՛ ես և գործընկերներս որդեգրել ենք այդ քաղաքականությունը:

 

Ինձ խորհուրդ տվեցին ընտրել այնպիսի մասնագիտություն, որն առանց կրթության փոխհատուցել անհնար է, այսինքն՝ հարցը նրանում էր, թե կրթությունն ինչ կարող է տալ, որը չես կարող ինքնակրթությամբ ձեռք բերել:

 

Այս տարի ի՞նչ նորություններ են լինելու: 

Մենք ընդլայնել ենք «Հայկական համայնապատկեր»-ը, քանի որ ցանկանում ենք, որ այն լինի ոչ միայն հայ կամ հայկական արմատներով ռեժիսորների միջև մրցույթ, այլ տարածաշրջանային կինոյի մրցույթ, որտեղ կա նաև Հայաստանը, այսինքն՝ մենք և մեր հարևան երկրներն ինչ-որ մի ծրագրում ենք ներառված, որը պայմանականորեն անվանել ենք «Ռեգիոնալ համայնապատկեր», սակայն անվանումը կարող է փոխվել: Նպատակը ոչ թե հայկական կինոն երկրորդ պլան մղելն է, այլ այն ռեգիոնալ կոնտեքստում ընդգրկելը և հարևան երկրների կինոյի կողքին դնելը, որ մենք ակնառու կերպով հասկանանք մեր տեղը, որակը, ասելիքը, տեսնենք՝ մրցունակ ենք թե ոչ, կամ ինչի մասին ենք պատմում, իսկ ինչի մասին է պատմում մեր հարևանը ևն:
Լինելու է կարճամետրաժ և լիամետրաժ ֆիլմերի ծրագիր: Տարածաշրջանը ներկայացնող լիամետրաժ ֆիլմերի մրցանակը շնորհելու է ՖԻՊՐԵՍԻ-ն, իսկ կարճամետրաժինը  հիմնական ժյուրին: Մենք ուզում ենք ուսումնասիրել և հասկանալ, թե արդյոք այդ ֆորմատը կաշխատի, ու եթե հաջողվի և դրա պտուղները քաղենք, կփորձենք զարգացնել «Ոսկե Ծիրանը» որպես այս տարածաշրջանն արտացոլող փառատոն, քանի որ այդ տեսակ փառատոն մինչ օրս գրեթե չի եղել: Նկատի ունեմ՝ փառատոն, որի օգնությամբ դրսի մարդը կարող է լիարժեք պատկերացում կազմել տվյալ տարածաշրջանի մասին, և մենք հույս ունենք, թեկուզ և տարիների ընթացքում կյանքի կոչել այդ նպատակը:

Հեղինակային կինոն հարաբերական է ճիշտ այնպես, ինչպես mainstream-ն ու arthouse-ը, բայց արի խոստովանենք, որ բոլոր կինոներում mainstream-ը շատ է, իսկ դրա միջի լավը քիչ է, մյուս կողմից աղբն է շատ: Պատկերը դժվար էլ փոխվի…

 

Ունենք նաև միջազգային մրցույթային ծրագիր, որտեղ տեսականորեն կարող է ընդգրկվել տարածաշրջանից ֆիլմ, սակայն այն համաշխարհային է, և քանի որ Երևանում այդքան տարածք չկա, որ բոլոր ծրագրերը և ժանրերը ներկայացնենք, վավերագրական և խաղարկային կինոն մեկ ծրագրում ենք ընդգրկել, այսինքն՝ մենք ունենալու ենք մեկ ծրագիր դոկումենտալ և խաղարկային «Լավագույն միջազգային լիամետրաժ» ֆիլմի համար, ունենալու ենք ռեգիոնալ կարճամետրաժ և լիամետրաժ, ինչպես նաև կունենանք երևանյան պրեմիերաներ, արտամրցույթային ֆիլմեր, որոնք այս կամ այն պատճառով չեն ընդգրկվել ծրագրում, բայց դրանք արժանի են ցուցադրության, նաև կունենանք այսպես կոչված «Ռադիկալ կինոյի» համար նախատեսված «Խելառ կեսգիշեր» ծրագրային ֆորմատը, բացի այդ կլինեն մաստեր կլասեր, կգործի GAIFF PRO հարթակն ոլորտի պրոֆեսիոնալների համար և փորձելու ենք ընդլայնել կինոյի ոլորտի մասնագետների ներգրավվածությունը փառատոն, այսինքն՝ նպատակ ունենք զարկ տալ տեղական կինոինդուստրիային:

Իսկ կա՞ հավանականություն, որ նախորդ տարվա պես այս տարի էլ Արոնոֆսկու, Ֆարհադիի, Խլեբնիկովի, Զայդլի պես մեծություններ կժամանեն Հայաստան:

Հավանականություն կա, բայց եթե անցած տարի այս ժամանակ խոսեինք այս հարցի վերաբերյալ, ես նույնպես չէի կարողանա պատասխանել դրան, և ոչ թե որ դա գաղտնիք է, այլ քանի որ դեռ պարզ չէ: Քայլեր արվում են ու միշտ էլ արվել են, բայց քանի որ մարդկանց գրաֆիկները ճկուն չեն, զբաղվածությունը մեծ է, նրանք Հայաստանի նման երկրի համար տեղ գտնելու համար միայն փառատոնի մոտ օրերին կարող են պատասխան տալ: Գիտես, միևնույն ժամանակ կարևոր է փառատոնի հանրային ներգրավվածությունը, քանի որ օրինակ անցած տարի այն համընկավ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության կամ հետհեղափոխական ժամանակաշրջանի հետ: Պետք է խոստովանել, որ անցած տարվա թե՛ ժյուրիի, թե՛ հյուրերի կազմը ֆանտաստիկ էր և աշխարհի ոչ մի փառատոնի չէր զիջում, սակայն հետաքրքրությունն այնքան մեծ չէր, որքան ակնկալվում էր, այդ իսկ պատճառով էլ այս տարի մարդկանց որոնելու, հրավիրելու հետ մեկտեղ պետք է ամեն ինչ անենք, որ բարձրացնենք հանդիսատեսի պոտենցիալը: Նկատի ունեմ, որ այդ 7 օրը քաղաքը չէր ապրում փառատոնով, ինչը դժվար էլ է, քանի որ փաատոնն անց է կացվում աշխատանքային օրերին, և ամեն դեպքում սա մայրաքաղաք է, այլ ոչ թե կուրորտային քաղաք, որը նախատեսված է հատուկ փառատոնի համար, և դժվար է քաղաքային կյանքը տրամադրել դրան, բայց մենք ջանք չենք խնայում (ժպտում է):

Կարեն, իսկ ծախսերն ո՞վ է փակում այդ դեպքում:

Միշտ էլ հրավիրող կողմը հոգում է ծախսերը, բայց աշխատում ենք այնպես անել, որ ռեժիսորները հավելյան հոնորար դրա համար չուզեն, քանի որ նրանք գալիս են հատուկ կարգավիճակում, մրցանակ, համապատասխան վերաբերմունք են ստանում, նկատի ունեմ հյուրանոցը, ճամփորդությունը, հրուրասիրությունը, դրա համար էլ աշխատում ենք անել այնպես, որ ավելորդ ծախսեր չլինեն: Իհարկե լինում են դեպքեր, երբ մեզ գրում են, որ այս կամ այն մարդը միայն հոնորարով է գալիս, և եթե չենք կարողանում գտնել մասնավոր հովանավոր, որը կհոգա այդ ծախսը, մեր գոյացած (փառատոնի) միջոցներից չենք վճարում: Մենք համարում ենք, որ այդ ծախսն արդարացված չէ, քանի որ վերջիվերջո փառատոնի հիմնական նպատակը աստղ բերելը չէ, այլ այն է, որ ևս մեկ անգամ այդ մի քանի օրվա ընթացքում ուշադրություն դարձվի հեղինակային կինոյին և դա ստեղծողներին (ժպտում է): 

 

Պատահում է, որ կինոյից եմ ակնկալում ստանալ այն տպավորությունները, որը ստանում եմ կյանքից:

 

Հմ, այսինքն՝ Արոնոֆսկին հոնորար չպահանջե՞ց:

Այո, գուցե մեր բախտը բերեց այնքանով, որ ասում են, թե Արոնոֆսկին իր ֆիլմի համար լոկացիաներ փնտրելու նպատակով վաղուց էր պլանավորում նման տարածաշրջան ուղևորվել, իսկ երբ ստացավ մեր հրավերն, էլ ավելի ոգևորվեց այդ մտքից: Իհարկե նրան էլ էր ձեռնտու, որ մենք ծախսերը հոգանք, և եթե չեմ սխալվում, բացի այդ նա մի քանի օր էլ ավել մնաց տարածաշրջանում:

Կարեն, իսկ բացի «Ոսկե Ծիրանից» և Sputnik-ի գործիցդ, էլ ի՞նչ գործունեությամբ ես զբաղվում:

Sputnik-ում երկու տեսակի գործունեությամբ եմ զբաղվում: Մեկն ադմինիստրատիվ է, կապված է արտաքին կապերի, հաշվետվությունների հետ, իսկ մյուսը ռադիոհաղորդումներն են, որ վարում եմ, և այս ամենի հետ զուգահեռ ժամանակ առ ժամանակ բազմապիսի թեմաների մասին եմ գրում: Սրանից բացի գիտես, որ զբաղվում եմ «Ոսկե Ծիրանի» գործերով, և քանի որ փառատոնի աշխատանքը կապված է հիմնականում ֆիլմեր դիտելու և դրանցից ընտրություն կատարելու հետ ու շատ ժամանակատար է, արանքներում հասցնում եմ միայն մի քանի կինոդիտումներ կազմակերպել: Ինձ քնելու մոտավորապես 5 ժամ է մնում, և շատ բան կա, որ ցանկանում եմ անել, բայց ֆիզիկապես չեմ հասցնում (ժպտում է):

Կարեն նորից վերադառնանք կինոքննադատությանը, որը կաղում է: Խնդրի ակունքը որտեղի՞ց է գալիս և մեկ հարց էլ է ինձ հետաքրքրում՝ ասում են, որ այստեղ սումբյեկտիվիզմից չես կարող խուսափել: Ճի՞շտ են ասում:

Այո, որպես ոլորտ արդեն նշեցի, որ այն գոյություն չունի, բայց կան հատուկենտ մարդիկ, որոնք գործունեություն են ծավալում: Կինոյի հանդեպ անսահման սիրուց զատ, կինոքննադատներիս համար կարևոր է ձգտել ունենալ այն մատուցելու, դրանով կիսվելու ջիղ, որովհետև շատ մարդիկ կան, որոնք լավ են հասկանում կինոյից, բայց դրա մասին գրելու կամ խոսելու հմտություն չունեն: Այսինքն՝ երկու կարևոր կոմպոնենտ կա, որոնցից մեկն անմիջականորեն կինոյի հետ է կապված, նկատի ունեմ գիտելիքներդ են, իսկ երկրորդը և ոչ պակաս կարևորը՝ էական չէ լայն թե նեղ լսարանի հետ շփումդ է և մատուցման ձևդ:

 

Արդեն որերորդ տարին է չեմ նայում կինոն ըստ իմ ճաշակի և վերջինիս ոչ այնքան հաճելի, բայց պարտադիր մասն այն է, որ դու պետք է հետևես ամեն ինչնին ու ամեն ինչից պատկերացում ունենաս:

 

Ինչ վերաբերում է սուբյեկտիվիզմին, ապա դրանից չես կարող խուսափել և օբյեկտիվ գնահատական էլ չկա՝ վերջիվերջո փառատոնի մրցանակն էլ է սուբյեկտիվ, այսինքն՝ ձայների մեծամասնությամբ է այն որոշվում: Օրինակ Տարկովսկին խոշոր մրցանակներ չի ունեցել տարբեր պատճառներով, բայց դրանից չի դադարել հանճարեղ լինել: Սա պայմանավորված է նաև նրանով, որ շատ ֆիլմեր կամ ռեժիսորներ միայն ժամանակի ընթացքում են իմաստավորվում, բացահայտվում, իսկ արվեստի հանդեպ ցանկացած վերաբերմունք սուբյեկտիվ է. արվեստն էլ է ստեղծվել սուբյեկտիվ դրդապատճառներից ելնելով: Այս դեպքում հետաքրքիր է հենց քո սուբյեկտիվ մոտեցումը, և թե ինչքանով է այն հետաքրքիր մյուսներին: Օբյեկտիվիզմը սինոփսիսն է, բայց չէ որ դա ոչ ոքի չի հետաքրքրում (ժպտում է):

Խարհուրդ կտա՞ս բոլոր նրանց, որոնք ուզում են Կարեն Ավետիսյանի հետ միևնույն ճակատագիրը կիսել, այսինքն՝ կինոքննադատությամբ զբաղվել:

Չստեղծել աստվածություններ, այսինքն՝ չաստվածացնել ոչ ոքի, ոչ մի բանից կախվածություն չունենալ, ոչ ոքի պաշտամունք չդարձնել: Ինչքան հնարավոր է շատ նայել, տարբեր կարծիքներ լսել, տարբեր տեսանկյունից նայել այս կամ այն ֆիլմը: Այո՛, առաջին հերթին՝ շատ նայել կինո, երկրորդը՝ շատ կարդալ կինոյի մասին, ու երրորդը, և ոչ պակաս կարևոր կետը՝ ամեն ինչից փորձել տեղեկացված լինել: Եվ այս մաղթանքները վերաբերում են նաև ինձ:

Իսկ խիզախությո՞ւնը…

Գիտես ես չեմ կարող մեղադրել մարդկանց, քանի որ, ցավոք սրտի, կինոքննադատությամբ փող աշխատելն անհնար է, և դրա համար էլ ոչ ոքի մեղադրել չեմ կարող: Ես մի  կողմից էլ օրինաչափ և ոչ տրագիկ եմ ընդունում այն փաստը, որ դրանով մի քանի հոգի է զբաղվում, բայց դա բնավ չի նշանակում, որ կինոքննադատությունն անհնարին բան է: Ամբողջ աշխարհում էլ այդ մարդիկ դժվար են գումար վաստակում, ուր մնաց Հայաստանում:

Զրուցեց՝ Մարիամ Սուքիասյանը
Լուսանկարները՝ Լուսինե Գրիգորյանի
Հատուկ շնորհակալություն՝ “Segafredo Zanetti Armenia”-ին

տես նաև՝

Զրուցեցինք լուսանկարիչ Դավիթ Հակոբյանի հետ

Զրուցեցինք Նարինե Դովլաթյանի հետ

Զրուցեցինք Էդգար Բաղդասարյանի հետ

Զրուցեցինք Գերման Ավագյանի հետ

Զրուցեցինք Արեգ Բալայանի հետ

Զրուցեցինք Առնո Խայաջանյանի հետ

Զրուցեցինք Տիգրան Սուչյանի հետ

Զրուցեցինք Տաթև Հովակիմյանի հետ

Զրուցեցինք Արտյոմ Մանուկյանի հետ

Զրուցեցինք Արշալույս Հարությունյանի հետ

Զրուցեցինք Ամիրյան Միշի հետ

Զրուցեցինք Միքայել Արամյանի հետ

Զրուցեցինք նորաձևության էքսպերտ Մարինա Բարիկինայի հետ

Զրուցեցինք ուկրաինական Harper’s Bazaar-ի խմբագիր Անտոն Երեմենկոյի հետ

Разговор по душам с Лусинэ Аянян

Разговор по душам с Мариной Барыкиной

Разговор по душам с Германом Авакяном


Ես Կարեն Ավետիսյանն եմ…

Զրուցեցինք «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի ընտրող հանձնաժողովի անդամ և այս տարվա ստեղծագործական մարքեթինգի պատասխանատու Դիանա Մարտիրոսյանի հետ

Պեդրո Ալմոդովարին «Ոսկե առյուծ» կշնորհեն

Զրուցեցինք «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի տնօրեն Հասմիկ Հովհաննիսյանի հետ

Կաննի 72-րդ կինոփառատոնի հաղթողները

Լեոնարդո Դի Կապրիոն նոր ֆիլմ է ներկայացրել «Կաննի» կինոփառատոնի շրջանակներում…

Կաննի 72-րդ կինոփառատոն. կարմիր գորգ (լուսանկարներ)

Ինյարիտու, Ռորվախեր, Լանտիմոս և այլ հայտնիներ՝ Կաննի 72-րդ կինոփառատոնի ժյուրիի կազմում

Կաննի 72-րդ կինոփառատոնի գլխավոր ֆիլմերը [մաս 2]

Կաննի 72-րդ կինոփառատոն. լայն-ափ

Կաննի կինոփառատոնի տարբեր տարիների 20 ամենագեղեցիկ պաստառները

Կաննի կինոփառատոնի հաղթող ֆիլմերը. [մաս 1]

Կաննի կինոփառատոնի բացմանը կցուցադրվի Ջիմ Ջարմուշի՝ զոմբիների մասին պատմող կատակերգությունը

Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյարիտուն Կաննի կինոփառատոնի ժյուրիի նախագահն է լինելու

#mustread_list [2018-ին հայերենով լույս տեսած 5 գիրք]

9 գիրք միանգամից [մեզ լավ նվեր Անտարեսից]